umowa o pracę - cechy szczególne

Umowy o pracę – czym się charakteryzują

Dzisiaj słów kilka na temat umów o pracę. Jakie są cechy szczególne umów, na co zwracać uwagę podpisując pierwszą umowę o pracę oraz moje rozważania na temat tego czy aby na pewno umowy te dają nam poczucie stabilności.

Zacznijmy jak zwykle od podstawy prawnej. Wszystko na temat umowy o pracę znajdziemy oczywiście w Kodeksie pracy. Poświęcony jest jej cały Rozdział II Kodeksu. Znajdziemy tam przepisy dotyczące rodzajów umów o pracę, zasad ich podpisywania oraz okresów wypowiedzenia jakie mają zastosowanie w różnych przypadkach.

Zacznijmy od dwóch pierwszych paragrafów, które znajdziemy w Art. 29 Kodeksu pracy:

Art. 29

1. Umowa o pracę określa strony umowy, rodzaj umowy, datę jej zawarcia oraz warunki pracy i płacy, w szczególności:

1) rodzaj pracy;

2) miejsce wykonywania pracy;

3) wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem składników wynagrodzenia;

4) wymiar czasu pracy;

5) termin rozpoczęcia pracy.

2. Umowę o pracę zawiera się na piśmie. Jeżeli umowa o pracę nie została zawarta z zachowaniem formy pisemnej, pracodawca powinien, najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy przez pracownika, potwierdzić pracownikowi na piśmie ustalenia co do stron umowy, rodzaju umowy oraz jej warunków.

Mamy tutaj dokładny wykaz rzeczy jakie obowiązkowo powinny być zawarte w umowie o pracę. Jeżeli podpisujemy umowę o pracę bezwzględnie powinniśmy wymagać od naszego pracodawcy aby wszystkie wymienione punkty znalazły się w naszej umowie. Poniżej pokrótce omówię co konkretne rzeczy z listy oznaczają:

Rodzaj pracy

Rodzaj pracy to nic innego jak nazwa stanowiska jakie będziemy zajmować w firmie. Zazwyczaj do umów o pracę dołącza się tzw. opis stanowiska (w korporacjach zwany Job Description) lub zakres czynności jakie jesteśmy zobowiązani do wykonywania na określonym w umowie o pracę stanowisku. Opis stanowiska może być również zawarty w treści umowy o pracę, dzieje się tak zazwyczaj gdy wykaz czynności do wykonywania jest dość krótki. W przypadku obszernych opisów zazwyczaj dołącza się je do umowy jako dodatkowy załącznik.

Miejsce wykonywania pracy

Miejsce wykonywania pracy to informacja o tym gdzie nasza praca będzie świadczona. Tutaj warto zaznaczyć, że miejsce to może obejmować pewien obszar geograficzny, jeżeli rodzaj pracy wskazuje na to, że praca ta właśnie w taki sposób powinna być świadczona (np. handlowiec, który ma za zadnie dystrybucję produktów na określonym terenie). Dodatkowo pracodawca ma prawo do określenia więcej niż jednego miejsca pracy w tej samej umowie. Wyobraźmy sobie na przykład firmę, która ma sieć sklepów na terenie Warszawy, wówczas pracodawca może określić nam miejsce pracy jako placówki na terenie Warszawy i w miarę potrzeb zlecać nam pracę w tych sklepach w których akurat ma zapotrzebowanie na pracownika. Obecnie firmy odchodzą od szczegółowego określania miejsc pracy np. w postaci konkretnego adresu. Dzieje się tak oczywiście ze względów praktycznych, bowiem w dzisiejszych czasach dość często firmy zmieniają siedziby, wynajmują nowe lokale etc. Wtedy jeżeli pracownicy mieliby w umowach wpisany konkretny adres należałoby podpisywać porozumienia o zmianie warunków tych umów co powodowałoby zbędną biurokrację a czasem i sprzeciw ze strony pracowników, którzy nie zawsze marzą o zmianie adresu pod którym wykonują swoje obowiązki.

Wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem składników wynagrodzenia

W umowie o pracę oczywiście powinna znaleźć się informacja o wynagrodzeniu na jakie umawiamy się z pracodawcą w zamian za wykonywanie przez nas obowiązków. Ważne jest to, że wynagrodzenie powinno odpowiadać rodzajowi pracy, oznacza to, że nie należy sztucznie zawyżać lub zaniżać płacy. O tym kiedy i kto może kwestionować wysokość płacy powołując się na ten przepis opiszę w innym wpisie na temat pozorności zatrudnienia. Dodatkowo ustawodawca mówi tutaj również o wskazaniu składników wynagrodzenia. Składniki wynagrodzenia to części z jakich może składać się nasze wynagrodzenie. Oprócz pensji zasadniczej możemy bowiem otrzymywać różnego rodzaju premie i dodatki (np. dodatek funkcyjny, stażowy). Tutaj ważna dla nas sprawa: to co zostaje określone w punkcie dotyczącym wynagrodzenia jest bezwzględnie obowiązujące, tzn., że jeżeli np. pracodawca napisze, że należy nam się dodatek funkcyjny w wysokości 500 zł miesięcznie to będzie zobowiązany nam go wypłacać dopóty dopóki nie zmienimy warunków umowy na piśmie (w postaci aneksu, porozumienia czy wypowiedzenia zmieniającego).

Przy podpisywaniu umowy zwracajmy również uwagę na to w jaki sposób określone zostało nasze wynagrodzenie tzn. pilnujmy czy jest ono wpisane w kwocie brutto czy netto. Zazwyczaj podawana jest kwota brutto, niemniej jednak domagajmy się aby stosowna informacja została zawarta na ten temat w naszej umowie.

Dodatkowo pamiętajmy o tym, że w przypadku umowy o pracę mamy zagwarantowaną tzw. płacę minimalną. W 2015 roku jest to kwota 1750 zł brutto miesięcznie, za pracę w pełnym wymiarze godzin. Niższa pensja nie powinna znaleźć się w naszej umowie. Jeżeli nawet zostanie wpisana niższa wówczas pracodawca i tak ma obowiązek wypłaty nam minimalnego wynagrodzenia.

Wymiar czasu pracy

Wymiar czasu pracy mówi nam o tym ile czasu będziemy zobowiązani poświęcać naszemu pracodawcy. Zazwyczaj ten czas określany jest w etatach. Pełny wymiar czasu pracy (1 etat) to średnio 40 godzin pracy w tygodniu, czyli średnio 8 godzin dziennie. Oczywiście możemy pracować w różnych systemach i rozkładach czasu pracy i np. pracując 12 godzin jednego dnia inny w tygodniu mieć wolny itp. Najważniejsze jest jednak to aby określony w umowie godzinowy wymiar nie był przekraczany. Jeżeli tak się stanie wówczas będziemy mieli prawo do wynagrodzenia i dodatków za pracę w godzinach nadliczbowych.

Termin rozpoczęcia pracy

To informacja o tym kiedy jesteśmy zobowiązani do rozpoczęcia pracy dla naszego pracodawcy, data ta może się różnić od daty podpisania umowy, bowiem najlepiej umowę o pracę podpisać przed rozpoczęciem pracy, będziemy mieli wtedy pewność, że nikt nie chce nas oszukać.

Pamiętajmy o tym, że umowa powinna być zawarta najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy – tak mówi nam § 2. powołanego wyżej artykułu z Kodeksu pracy. Umowa może zostać zawarta ustnie natomiast pracodawca i tak jest zobowiązany do potwierdzenia jej warunków w formie pisemnej w dniu rozpoczęcia przez nas pracy. Dlatego też wystrzegajmy się pracodawców, którzy zwlekają z podpisaniem z nami umów. Umowę o pracę można podpisać dużo wcześniej niż data rozpoczęcia pracy. Jeżeli pracodawca jest uczciwy nie będzie to dla niego żadnym problemem.

Powyższe punkty to sprawy obowiązkowe jakie powinny znaleźć się w treści naszej umowy. W praktyce (zazwyczaj w korporacjach) bardzo często umowy o pracę są znacznie dłuższe, zawierają bowiem różne inne regulacje związane z zatrudnieniem – np. punkty dotyczące zakazu konkurencji, tajemnicy przedsiębiorstwa czy odpowiedzialności pracowniczej.

Dodatkowo każdy pracodawca jest zobowiązany do poinformowania pracownika podpisującego umowę o pracę o szeregu innych spraw związanych z zatrudnieniem. Mówi o tym Art. 29, § 3 i § 31 Kodeksu pracy:

 § 3 Pracodawca informuje pracownika na piśmie, nie później niż w ciągu 7 dni od dnia zawarcia umowy o pracę, o:

1) obowiązującej pracownika dobowej i tygodniowej normie czasu pracy,

2) częstotliwości wypłat wynagrodzenia za pracę,

3) wymiarze przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego,

4) obowiązującej pracownika długości okresu wypowiedzenia umowy o pracę,

5) układzie zbiorowym pracy, którym pracownik jest objęty,

a jeżeli pracodawca nie ma obowiązku ustalenia regulaminu pracy – dodatkowo o porze nocnej, miejscu, terminie i czasie wypłaty wynagrodzenia oraz przyjętym sposobie potwierdzania przez pracowników przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy.

§ 31. Poinformowanie pracownika o jego warunkach zatrudnienia, o których mowa w § 3 pkt 1-4, może nastąpić przez pisemne wskazanie odpowiednich przepisów prawa pracy.

Jak widzimy pracodawca nie musi nam wskazywać wszystkiego wprost, może nas odesłać do konkretnych przepisów (§ 31). Dlatego tak ważne jest abyśmy z tymi przepisami byli za pan brat i wiedzieli co one oznaczają. Pracodawcy zazwyczaj odsyłają do konkretnych paragrafów bowiem takie postępowanie nie będzie na nich wymuszało ponownego nas informowania o zmianie warunków do umowy gdy coś się zmieni (np. nabędziemy prawo do wyższego wymiaru urlopowego lub zmieni się nam długość okresu wypowiedzenia z uwagi na dłuższy staż pracy w firmie).

Co jeszcze jest ważnego w przypadku podpisywania umowy o pracę i jakie są jej cechy szczególne? Poniżej znajdziecie moją subiektywną listę punktów, które umowę o pracę charakteryzują:

1. podporządkowanie pracownika kierownictwu pracodawcy – praca wykonywana pod nadzorem przełożonego

Podpisując umowę o pracę musimy liczyć się z tym, że będzie to stosunek podległościowy 🙂 Będziemy podporządkowani pracodawcy lub kierownictwu i będziemy zobowiązani do wykonywania ich poleceń. Jeżeli pracodawca będzie uważał, że coś powinno być w konkretny sposób zrobione to będziemy zobowiązaniu do wykonania tego właśnie w taki sposób. Inaczej jest w przypadku umowy cywilnoprawnej gdzie nie mamy nad głową kierownika i jesteśmy rozliczani z efektu końcowego bez względu na to w jaki sposób wykonaliśmy zlecenie.

2. praca wykonywana osobiście przez pracownika

Oznacza to, że jeżeli podpisaliśmy umowę o pracę to jesteśmy zobowiązani do świadczenia pracy we własnej osobie, nie możemy wysłać nikogo w zastępstwie za nas, albo zlecić wykonania pewnych czynności podwykonawcom. Taką możliwość mamy natomiast w ramach umów cywilnoprawnych.

3. praca powtarzana w codziennych lub dłuższych odstępach czasu

Oznacza to, że praca wykonywana w ramach stosunku pracy powinna mieć jakiś element powtarzalny tzn., że np. będąc pracownikiem produkcji codziennie siadam do taśmy produkcyjnej i montuję te same elementy, będąc księgową co prawda codziennie mogę robić co innego, ale zawsze raz w miesiącu będę wysyłała np. deklarację VAT czy informacje do ZUS, jest to też pewien element powtarzalności mimo, że występuje raz w miesiącu.

4. praca wykonywana na „ryzyko” pracodawcy

W przypadku podpisania umowy o pracę ryzyko związane z wykonywanymi obowiązkami jest przenoszone na pracodawcę. Co to znaczy w praktyce?

  • Oznacza to, że jeżeli pracownik wyrządzi jakąś szkodę podczas wykonywania obowiązków to ponosi odpowiedzialność za nią w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynikła szkoda
  • To pracodawca jest zobowiązany wykazać okoliczności uzasadniające odpowiedzialność pracownika oraz wysokość powstałej szkody.
  • Pracownik nie ponosi ryzyka związanego z działalnością pracodawcy, a w szczególności nie odpowiada za szkodę wynikłą w związku z działaniem w granicach dopuszczalnego ryzyka.
  • W razie wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych szkody osobie trzeciej, zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie pracodawca.

Oczywiście jeżeli zawinimy to pracodawca ma prawo do wystąpienia o odszkodowanie do nas za nasze błędy. Takie odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego nam w dniu wyrządzenia szkody.

5. praca wykonywana w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę

Ten punkt omawiałam już wyżej, natomiast ważne jest tutaj to, że to pracodawca decyduje o tym gdzie i w jakich godzinach mamy dla niego pracę świadczyć. Niestety nie mamy tutaj swobody wybierania miejsca i czasu jak to ma miejsce w przypadku umów cywilnoprawnych.

6. praca odpłatna

To bardzo ważna cecha umów o pracę 🙂 Za wykonaną pracę należy nam się zawsze wynagrodzenie i kropka. Nie ma mowy o umowach o pracę bez wynagrodzenia, tak jak to się dzieje np. przy umowach o praktyki.

7. obowiązek opłacania wszystkich składek ZUS

Od wynagrodzenia otrzymywanego z tytułu umowy o pracę pracodawca potrąci nam składki na ZUS oraz sam zapłaci te, które są zobowiązaniem po jego stronie. W przypadku umów o pracę nie ma ucieczki od składek. Możemy świadczyć pracę np. na podstawie 3 umów o pracę u różnych pracodawców równolegle to i tak od każdego z tych trzech wynagrodzeń zapłacimy składki. Niestety w przypadku umów o pracę nie działają zasady z umów cywilnoprawnych, które na dzień dzisiejszy pozwalają na opłacanie składek społecznych tylko z jednego tytułu a z pozostałych jedynie składki zdrowotne.

Na koniec słów kilka o tym czy umowa o pracę na pewno daje nam poczucie stabilizacji jak to się powszechnie przyjęło? Wydaje mi się, że nie do końca… Co prawda istnieje instytucja umowy o pracę na czas nieokreślony, ale nie oznacza to, że takiej umowy nie można rozwiązać. Owszem, są pewne utrudnienia z tym związane, np. konieczność podawania przyczyny zwolnienia, niemniej jednak jeżeli wykonujemy swoją pracę dobrze i wywiązujemy się z obowiązków nam zleconych to nie ma znaczenia na jakiej podstawie będziemy ją wykonywać. Jak mawiają „papier wszystko wytrzyma”, więc każdą umowę można rozwiązać niezależnie od tego czy jest to umowa o pracę czy zlecenie. Zgodzę się oczywiście, że z tytułu umowy o pracę mamy możliwość skorzystania z wielu przywilejów pracowniczych – urlopów, zasiłków etc., ale czy prawo do urlopu daje nam poczucie stabilizacji? Prawo do zasiłków chorobowych, macierzyńskich i innych będziemy mieli i na umowie zlecenia czy przy prowadzeniu własnej działalności, pod warunkiem, że będziemy opłacać dobrowolną składkę chorobową. Dodatkowo jeżeli wykonujemy pracę w ramach swojej działalności gospodarczej lub na podstawie umów cywilnoprawnych to zapewne mamy więcej niż jednego zleceniodawcę, a co za tym idzie utrata jednego ze zleceń nie jest dla nas tak straszna jak utrata jedynego etatu jaki posiadamy. Także wydaje mi się, że poczucie stabilności przy umowie o pracę jest tylko iluzoryczne. Zresztą, oceńcie sami 🙂 Niedługo postaram się napisać wpis o umowach cywilnoprawnych – ich zaletach i wadach, myślę, że to Wam pomoże.

 

Interesuje Cię ten temat? Pozostańmy w kontakcie.
Zapisz się na newsletter i w prezencie pobierz poradnik "Jak negocjować podwyżkę?"


 

Print Friendly
  • Kamil Zbroja

    Bardzo fajny artykuł 🙂 Teraz już mam jasny przekaz w dochodzeniu swoich praw 🙂 Dzięki 🙂