komu należy się odprawa

Odprawa – kiedy i komu się należy?

Dzisiaj będzie o odprawach pieniężnych jakie należą się pracownikom z różnych tytułów. Post powstał na specjalne życzenie dawno niewidzianego kolegi ze szkoły średniej, który pochwalił mnie za bloga i życzył powodzenia podrzucając kilka ważnych dla niego tematów. A, że u mnie „mówisz i masz” to dzisiaj temat odpraw właśnie.

Po pierwsze musimy sobie zdać sprawę z tego, że odpraw, które należą nam się na mocy przepisów prawa pracy nie jest wcale wiele. Okazuje się również, że żeby otrzymać odprawę trzeba spełnić szereg warunków a i dodatkowo np. nasz pracodawca powinien zatrudniać więcej niż 20 osób, bo jak nie zatrudnia to nie każda odprawa będzie się nam należała. To co potocznie nazywane jest przez pracowników odprawą, często w świetle przepisów nią nie jest. Dlatego najpierw omówię odprawy określone przez prawo a następnie zajmę się tzw. „odprawami”, które czasem stosuje się jako kartę przetargową przy rozstaniach z pracownikami.

W przepisach prawa pracy mamy do czynienia tylko z 4 rodzajami odpraw:

  1. Odprawa pieniężna tzw. ekonomiczna, z tytułu zwolnienia z przyczyn niedotyczących pracownika,
  2. Odprawa emerytalno – rentowa,
  3. Odprawa pośmiertna,
  4. Odprawa dla poborowego (z tytułu powołania do służby wojskowej albo przygotowawczej).

Odprawa ekonomiczna

Odprawa ekonomiczna określona jest przez przepisy tzw. Ustawy o zwolnieniach grupowych (Ustawa z dnia 13.03.2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników).

Jest to odprawa, która należy się nam w momencie w którym będzie dochodziło do likwidacji naszego stanowiska pracy z przyczyn od nas niezależnych, czyli np. w związku ze złą sytuacją na rynku. Jednak uwaga: wypłaci ją tylko pracodawca, który zatrudnia min. 20 pracowników. Jeżeli pracujemy w mniejszej firmie to niestety na taką odprawę nie mamy co liczyć.

Ustawa o zwolnieniach grupowych wyróżnia dwa rodzaje zwolnień: grupowe i indywidualne. W przypadku zwolnień grupowych pracodawca ma po prostu dodatkowe obowiązki związane z zawiadomieniem związków zawodowych czy Urzędu pracy. To czy zwolnienie z przyczyn nieleżących po naszej stronie będzie zwolnieniem indywidualnym czy grupowym w przypadku odprawy nie ma dla nas tak dużego znaczenia.

Jaka wysokość odprawy?

Jeżeli już otrzymamy wypowiedzenie z przyczyn ekonomicznych to na jaką odprawę możemy liczyć? Wszystko zależne jest od naszego stażu pracy w firmie. Wysokość odprawy określa nam Art. 8 w/w Ustawy:

  1. Pracownikowi, w związku z rozwiązaniem stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości:
    1) jednomiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 2 lata;
    2) dwumiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy od 2 do 8 lat;
    3) trzymiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy ponad 8 lat.
  2. Przy ustalaniu okresu zatrudnienia, o którym mowa w ust. 1, przepis art. 36 § 11 Kodeksu pracy stosuje się odpowiednio.
  3. Odprawę pieniężną ustala się według zasad obowiązujących przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy.
  4. Wysokość odprawy pieniężnej nie może przekraczać kwoty 15-krotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy.

Ważny jest pkt. 4 powyższego artykułu, odprawa nie może być wyższa niż 15-krotność minimalnego wynagrodzenia za pracę, czyli w 2015 r. 26.250 zł (1750 zł x 15). W 2016 r. będzie to kwota: 27.750 zł (1850 zł x 15). Więc jeżeli mamy pensję powyżej 8.750 zł brutto i staż pracy uprawniający do trzymiesięcznej odprawy to niestety nie otrzymamy 3 dodatkowych pensji, a jedynie kwotę maksymalną określoną ustawą. Wszystkie powyższe kwoty są kwotami brutto. Niemniej jednak należy zaznaczyć, że od opraw ekonomicznych odprowadzamy jedynie podatek, są one zwolnione ze składek ZUS.

W przypadku rozwiązania umowy o pracę z przyczyn od nas niezależnych należy również zwrócić uwagę na Art. 361 Kodeksu pracy:

§ 1. Jeżeli wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony następuje z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy albo z innych przyczyn niedotyczących pracowników, pracodawca może, w celu wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę, skrócić okres trzymiesięcznego wypowiedzenia, najwyżej jednak do 1 miesiąca. W takim przypadku pracownikowi przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za pozostałą część okresu wypowiedzenia.

§ 2. Okres, za który przysługuje odszkodowanie, wlicza się pracownikowi pozostającemu w tym okresie bez pracy do okresu zatrudnienia.

Oznacza on, że jeżeli np. mamy trzymiesięczny okres wypowiedzenia, który pracodawca na podstawie tego przepisu skróci do 1 miesiąca to dostaniemy dodatkowo odszkodowanie w wysokości naszego dwumiesięcznego wynagrodzenia. Odszkodowanie takie jest również zwolnione ze składek ZUS.

Odprawa emerytalno – rentowa

Kolejnym rodzajem odprawy jest odprawa emerytalna lub rentowa. Jak sama nazwa wskazuje jest ona należna gdy przechodzimy na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy. Nie będę się na jej temat zbyt rozwodzić, bo zapewne dla większości z Was to temat dość odległy 🙂 A odprawy z tytułu renty nikomu nie życzę, bo renta jak wiadomo wiąże się z jakimś uszczerbkiem na zdrowiu, więc lepiej abyśmy na nią nie przechodzili. Niemniej jednak informacje na temat tych odpraw znajdują się w Art. 921 Kodeksu pracy:

§ 1. Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.

§ 2. Pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa.

Warto tutaj dodać, że np. w jednostkach samorządowych odprawy te są wyższe (w wysokości dwu-, trzy-, albo sześciomiesięcznego wynagrodzenia, zależnie od stażu pracy). Jeżeli jednaka jesteśmy „zwykłym” pracownikiem to będzie nam się należała odprawa w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Oczywiście akty prawa wewnętrznego (regulaminy, układy zbiorowe etc.) mogą stanowić o wyższych odprawach z tytułu zakończenia kariery zawodowej.

Odprawa pośmiertna

To kolejny typ odprawy, z którą lepiej abyśmy nie mieli do czynienia. Warto jednak wiedzieć, że istnieje taki rodzaj, jeżeli spotkamy się np. ze śmiercią naszych bliskich. Jest ona dość dobrze opisana w Art. 93 Kodeksu pracy:

§ 1. W razie śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy lub w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby, rodzinie przysługuje od pracodawcy odprawa pośmiertna.

§ 2. Wysokość odprawy, o której mowa w § 1, jest uzależniona od okresu zatrudnienia pracownika u danego pracodawcy i wynosi:

1) jednomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 10 lat;

2) trzymiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 10 lat;

3) sześciomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 15 lat.

§ 3. Przepis art. 36 § 11 stosuje się odpowiednio.

§ 4. Odprawa pośmiertna przysługuje następującym członkom rodziny pracownika:

1) małżonkowi;

2) innym członkom rodziny spełniającym warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

§ 5. Odprawę pośmiertną dzieli się w częściach równych pomiędzy wszystkich uprawnionych członków rodziny.

§ 6. Jeżeli po zmarłym pracowniku pozostał tylko jeden członek rodziny uprawniony do odprawy pośmiertnej, przysługuje mu odprawa w wysokości połowy odpowiedniej kwoty określonej w § 2.

§ 7. Odprawa pośmiertna nie przysługuje członkom rodziny, o których mowa w § 4, jeżeli pracodawca ubezpieczył pracownika na życie, a odszkodowanie wypłacone przez instytucję ubezpieczeniową jest nie niższe niż odprawa pośmiertna przysługująca zgodnie z § 2 i 6. Jeżeli odszkodowanie jest niższe od odprawy pośmiertnej, pracodawca jest obowiązany wypłacić rodzinie kwotę stanowiącą różnicę między tymi świadczeniami.

Kim są inni członkowie rodziny oprócz małżonka wymienieni w § 4.? Mogą to być np. dzieci, rodzeństwo, rodzice, czyli Ci którym w myśl ustawy o emeryturach i rentach będzie przysługiwała tzw. renta rodzinna po zmarłym. Temat rent jest dość obszerny, więc dokładniej postaram się go omówić w innym wpisie. Należy również zwrócić uwagę na §7. powyższego artykułu, który informuje o wysokości odprawy lub jej braku w przypadku, gdy pracodawca ubezpieczył pracownika na życie.

Odprawa dla poborowego

To ostatni typ odprawy jaki należy się nam zgodnie z przepisami. Odprawa dla poborowego jest wypłacana przez pracodawcę na podstawie Art. 125 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2015 r. poz. 827), który brzmi:

Pracownik powołany do zasadniczej lub okresowej służby wojskowej otrzymuje od pracodawcy odprawę w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia obliczonego według zasad określonych dla ustalania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Odprawa nie przysługuje w razie ponownego powołania do tej samej służby.

Mając na uwadze ostatnie wydarzenia na Ukrainie niewykluczone, że z takiej odprawy będziemy mogli skorzystać ;] Należy się ona również osobom powołanym do służby przygotowawczej oraz tym, którzy ochotniczo zgłoszą się do zasadniczej służby wojskowej.

To tyle na temat odpraw należących się nam na mocy przepisów.

Dość często jednak słyszy się, że ktoś został zwolniony za wypowiedzeniem i pracodawca zapłacił mu np. odprawę w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia. Nie jest to jednak „odprawa” w rozumieniu przepisów prawa pracy.

Tak jak pisałam na początku odprawa ekonomiczna z tytułu rozwiązania umowy z pracownikiem należy się tylko w przypadku likwidacji stanowiska pracy lub likwidacji całego zakładu pracy. Oczywiście, jeżeli w przepisach wewnątrzzakładowych znajdują się jakieś przepisy o dodatkowych świadczeniach przy rozwiązywaniu umów to jak najbardziej będą one należne. Nie są to natomiast odprawy, które należą się z mocy powszechnie obowiązującego prawa.

Zdarza się natomiast tak, że czasem pracodawca z pracownikiem się nie dogadują i aby polubownie się rozstać pracodawca proponuje coś na kształt odprawy w zamian np. za podpisanie rozwiązania umowy o pracę na mocy porozumienia stron. Nie jest to wówczas „odprawa” tylko np. dodatkowe wynagrodzenie od którego będziemy zobowiązaniu zapłacić normalne składki ZUS i podatek. W przypadku takiej „odprawy” będziemy zobowiązani do podpisania z pracodawcą stosownego porozumienia, które określi prawa i obowiązku obydwu stron po rozwiązaniu umowy.

Mam nadzieję, że temat odpraw wyczerpałam i znaleźliście tu potrzebne Wam informacje.

 

Interesuje Cię ten temat? Pozostańmy w kontakcie.
Zapisz się na newsletter i w prezencie pobierz poradnik "Jak negocjować podwyżkę?"


 

Print Friendly