uprawnienia macierzyńskie

Jestem w ciąży i co dalej? – czyli wszystko o uprawnieniach pracowniczych dla kobiet będących w stanie błogosławionym.

Dzisiaj będzie o uprawnieniach pracowniczych dla kobiet w ciąży, bowiem zazwyczaj po okrzykach euforii, przerażenia etc. po odczytaniu testu ciążowego przychodzi czas na refleksję. Czy dam sobie radę? Co będzie teraz z moją pracą? Czy mam już iść na zwolnienie? Czy może pracować? Czy pracodawca może mnie zwolnić? Czy mam jakieś szczególne prawa związane z stanem „ciążowym”?

Na te i inne pytania postaram się odpowiedzieć. Zajmę się sprawami związanymi z ciążą. O wszystkich urlopach dla matki po urodzeniu dziecka opowiem następnym razem.

  1. Jestem w ciąży, czy i kiedy poinformować pracodawcę?

Jeżeli jesteś w ciąży nie masz obowiązku informowania pracodawcy, niemniej jednak warto to zrobić gdyż jeżeli pracodawca nie będzie wiedział, że jesteś w ciąży to trudno będzie Ci skorzystać z przywilejów jakie stan ten zapewnia. Kiedy najlepiej to zrobić? Można by powiedzieć, że jak najszybciej, niemniej jednak nie w każdym przypadku pośpiech jest wskazany. Spójrzmy na Art. 177 Kodeksu pracy:

§ 1. Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy i reprezentująca pracownicę zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy.

§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się do pracownicy w okresie próbnym nieprzekraczającym jednego miesiąca.

§ 3. Umowa o pracę zawarta na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu.

§ 31. Przepisu § 3 nie stosuje się do umowy o pracę na czas określony zawartej w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy.

Jak widzimy wiele zależy od tego na podstawie jakiej umowy o pracę jesteśmy zatrudnione. Jeżeli jest to umowa na czas nieokreślony to bez obaw możemy pracodawcę poinformować od razu.

Jeżeli podpisałyśmy umowę na okres próbny nieprzekraczający jednego miesiąca to informowanie pracodawcy o ciąży w tym okresie jest z punktu widzenia pracownicy raczej pozbawione większego sensu. Robiąc to, jak widzimy w § 2 pozbawimy się możliwości przedłużenia naszej umowy o pracę. Oczywiście nie ma w Polsce zakazu zatrudniania kobiet w ciąży niemniej jednak rzadko się zdarza, aby po otrzymaniu takiej informacji pracodawca z własnej woli przedłużał umowę jeżeli nie ma takiego obowiązku. Tak więc jeżeli masz umowę o pracę na okres próbny nieprzekraczającą miesiąca poczekaj z informacją o ciąży, aż umowa zostanie przedłużona. I tutaj uwaga, ważne aby została przedłużona min. na okres przekraczający trzeci miesiąc ciąży, bowiem jak czytamy w § 3 taka umowa będzie przedłużona do dnia porodu jeżeli miałaby się skończyć przed porodem. Jeżeli jej koniec wypadnie już po terminie porodu to jeszcze lepiej dla Ciebie, bo wówczas nabędziesz prawo do urlopu macierzyńskiego, a nie tylko zasiłku macierzyńskiego wypłacanego przez ZUS (o różnicach będzie innym razem). Jeżeli mamy umowę na czas określony wówczas kryterium jest czas jej trwania, jeżeli uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu. Jeżeli podpisałaś umowę, która jest dłuższa niż czas ciąży i rozwiąże się po porodzie to wówczas skorzystasz również z urlopu macierzyńskiego.

I ostatni przypadek: umowa na zastępstwo. Zgodnie z Art. 177. Kodeksu pracy:

§ 1. Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy i reprezentująca pracownicę zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy.

Oznacza to, że nawet jeżeli masz umowę na zastępstwo to pracodawca nie może Cię zwolnić z powodu ciąży. Niestety w przypadku tej umowy ma zastosowanie § 31. Art. 177, który mówi o tym, że umowa o pracę na zastępstwo niestety nie będzie przedłużana do dnia porodu. Nie znaczy to jednak, że umowa od razu zostanie rozwiązana. Umowa na zastępstwo trwa do czasu aż pracownik którego zastępujesz wróci do pracy, także jeżeli np. zastępujesz inną pracownicę, która przebywa na urlopie macierzyńskim to do czasu jej powrotu możesz spać spokojnie.

Reasumując: pracodawcę warto powiadomić o naszym odmiennym stanie, jednak najpierw przeanalizujmy jaką umowę mamy podpisaną, na jaki okres i wtedy wybierzmy najlepszy moment do obwieszczenia tej radosnej dla nas nowiny 🙂

  1. Czy pracodawca może mnie zwolnić podczas ciąży?

Nie. Zgodnie z Art. 177 Kodeksu pracy:

§ 1. Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy i reprezentująca pracownicę zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy.

Oczywiście od powyższego są wyjątki. Poza sytuacją wymienioną powyżej rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego może nastąpić w przypadku ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.

Miejmy też na uwadze przypadki umów terminowych opisanych w pkt. 1 dzisiejszego wpisu oraz część Art. 177 § 1, która mówi o uzasadnionych przyczynach rozwiązania umowy, oznacza to, że jeżeli naruszymy ciężko obowiązki pracownicze to pracodawca mimo naszego uprzywilejowanego stanu będzie mógł nas zwolnić na podstawie Art. 52 Kodeksu pracy:

§ 1. Pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w razie:

1) ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych;

2) popełnienia przez pracownika w czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem;

3) zawinionej przez pracownika utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.

§ 2. Rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika nie może nastąpić po upływie 1 miesiąca od uzyskania przez pracodawcę wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy.

§ 3. Pracodawca podejmuje decyzję w sprawie rozwiązania umowy po zasięgnięciu opinii reprezentującej pracownika zakładowej organizacji związkowej, którą zawiadamia o przyczynie uzasadniającej rozwiązanie umowy. W razie zastrzeżeń co do zasadności rozwiązania umowy zakładowa organizacja związkowa wyraża swoją opinię niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 3 dni.

§ 4. (uchylony)

  1. Czy mam jakieś inne uprawnienia w pracy będąc w ciąży?

Tak. Po pierwsze w przypadku gdy się rozchorujemy podczas ciąży zachowujemy prawo do 100% naszego wynagrodzenia za czas naszej niezdolności do pracy. W jaki sposób dokładnie liczmy te 100% opiszę w innym wpisie, bo jest to czasem skomplikowane.

Po drugie Twój dobowy wymiar czasu pracy nie może przekroczyć 8 godzin dziennie i nie chodzi tu tylko o pracę w nadgodzinach (ta też jest zabroniona), ale również o przypadki gdy dniówka wynosi np. 12 godzin, bo jesteś zatrudniona w równoważnym systemie czasu pracy. Mówi nam o tym wprost Art. 148 Kodeksu pracy:

W systemach i rozkładach czasu pracy, o których mowa w art. 135-138, 143 i 144, czas pracy:

1) pracowników zatrudnionych na stanowiskach pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia,

2) pracownic w ciąży,

3) pracowników opiekujących się dzieckiem do ukończenia przez nie 4 roku życia, bez ich zgody

nie może przekraczać 8 godzin. Pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas nieprzepracowany w związku ze zmniejszeniem z tego powodu wymiaru jego czasu pracy.

Po trzecie pracodawca nie ma prawa zatrudniać Cię w nadgodzinach nawet wówczas gdy wyrazisz na to zgodę. Zakaz jest bezwzględny. Jest on zawarty w Art. 178 Kodeksu pracy:

§ 1. Pracownicy w ciąży nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej. Pracownicy w ciąży nie wolno bez jej zgody delegować poza stałe miejsce pracy ani zatrudniać w systemie czasu pracy, o którym mowa w art. 139.

Jak czytamy w powyższym artykule w ciąży nie wolno pracować również w porze nocnej, być delegowaną oraz nie wolno pracować w przerywanym systemie czasu pracy.

Dodatkowo mamy Art. 1781, gdzie znajdziecie szczegółowe regulacje dotyczące pracy w porze nocnej:

Pracodawca zatrudniający pracownicę w porze nocnej jest obowiązany na okres jej ciąży zmienić rozkład czasu pracy w sposób umożliwiający wykonywanie pracy poza porą nocną, a jeżeli jest to niemożliwe lub niecelowe, przenieść pracownicę do innej pracy, której wykonywanie nie wymaga pracy w porze nocnej; w razie braku takich możliwości pracodawca jest obowiązany zwolnić pracownicę na czas niezbędny z obowiązku świadczenia pracy. Przepisy art. 179 § 4-6 stosuje się odpowiednio.

Po czwarte pracownica w ciąży ma prawo do odbywania badań lekarskich w czasie pracy i zachowania za ten czas wynagrodzenia, czyli pracodawca ma obowiązek zwolnić Cię z wykonywania obowiązków, jeżeli masz umówioną wizytę u lekarza. Ta regulacja znajduje się w Art. 185:

§ 2. Pracodawca jest obowiązany udzielać pracownicy ciężarnej zwolnień od pracy na zalecone przez lekarza badania lekarskie przeprowadzane w związku z ciążą, jeżeli badania te nie mogą być przeprowadzone poza godzinami pracy. Za czas nieobecności w pracy z tego powodu pracownica zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Po piąte warto zapoznać się z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10.09.1996 r. w sprawie wykazu prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet. Jest tam między innymi o tym, że praca przy komputerze przez ciężarną jest dozwolona tylko przez 4 godziny na dobę. Na resztę dnia pracodawca powinien zapewnić nam inne zajęcie (zgodne z naszymi kwalifikacjami), a jeżeli nie ma takiej możliwości to jest zobowiązany zwolnić nas do domu z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Dodatkowo w powołanym powyżej rozporządzeniu znajdziemy wykaz prac wzbronionych dla kobiet oraz kobiet w ciąży. Załącznik do rozporządzenia jest dość obszerny, więc nie będę go tutaj cytować. Wszystkie akty prawne jak już kiedyś pisałam znajdziecie na stronie Sejmu. O tym gdzie szukać przepisów prawa pracy przeczytasz również we wpisie: Gdzie szukać informacji o obowiązujących przepisach prawa pracy?

To tyle na dzisiaj. Mam nadzieję, że wyczerpałam temat przywilejów ciążowych. Jeżeli coś jest niejasne piszcie.

Do „usłyszenia”!

 

Interesuje Cię ten temat? Pozostańmy w kontakcie.
Zapisz się na newsletter i w prezencie pobierz poradnik "Jak negocjować podwyżkę?"


 

Print Friendly
  • Ewelina

    Dzień dobry, czy mogłaby mi pani odpowiedzieć na jedno pytanie. Jeśli uważam, że błędnie wyliczono mi wysokość zasiłku macierzyńskiego (nie uwzględniono żadnych nagród kwartalnych i specjalnych), to do kogo, o co dokladnie i jak mam się zwrócić? Do ZUS o ponowne wyliczenie? Wskazanie sposobu wyliczenia? Dodam tylko że pracuje w „budzetowce” w instytucji zatrudniajacej ponad tysiąc osób.